23 lipca 1896 zmarł Emeryk Zachariasz Mikołaj Seweryn Hutten-Czapski, kolekcjoner, numizmatyk, uczony, członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1895 roku.
Emeryk Hutten-Czapski
17 października 1828 - 23 lipca 1896
Urodził się w 1828 r. w Stańkowie (obok Mińska Litewskiego) jako syn Karola Józefa Czapskiego, szambelana Króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i Fabianny Obuchowiczówny. Był potomkiem najzamożniejszej linii Czapskich, która odziedziczyła część dóbr radziwiłłowskich na Litwie (dzisiejsza Białoruś) i przeniosła się tam z b. Prus Królewskich. Zainteresowania kolekcjonerstwem Czapski przejawiał już jako uczeń gimnazjum w Wilnie, odwiedzając tamtejsze antykwariaty i księgarnie i wyszukując w nich ciekawe eksponaty. Z czasem coraz bardziej zaczął interesować się polonikami gromadząc książki, ryciny, grafiki, porcelanę, militaria, tkaniny i wyroby złotnicze. Najprawdopodobniej już w 1853 r. zainteresował się numizmatami, których kolekcjonowanie stało się jego największą i najważniejszą pasją. Po ukończeniu studiów przyrodniczych w Rosji rozpoczął służbę urzędniczą , w której osiągnął wysokie stanowiska: szambelan dworu, tajny radca (1863-1864) gubernator Nowogrodu Wielkiego, generalny dyrektor departamentu leśnego w ministerstwie dóbr państwa rosyjskiego, 1865 wicegubernator Petersburga. W roku 1874 w uznaniu zasług zezwolono mu w 1874 r. na dołączenie do nazwiska przydomka ‘Hutten’, stosowanego przez jego pruskich przodków i uznały hrabiowski tytuł nadany rodzinie 100 lat przedtem w Prusach. Obowiązki zawodowe wymagały od hrabiego podróży po całej Europie, z których przywoził do rodzinnego majątku w Stańkowie na Litwie (Białorusi) coraz to nowe okazy do swoich kolekcji. Gromadził nie tylko monety, banknoty i medale, ale też np. dokumenty, obrazy, mapy, książki i ryciny. Biegła znajomość języków (oprócz polskiego i rosyjskiego władał francuskim, angielskim, niemieckim, greką i łaciną) umożliwiła mu kontakty z antykwariuszami i bukinistami na każdym zakątku kontynentu, a spora fortuna pozwoliła kupować kompletne zbiory innych numizmatyków. W ten sposób wszedł w posiadanie dorobku m.in. Michała Tyszkiewicza, Władysława Morsztyna, Natalii Kickiej oraz Zygmunta Czarneckiego. Wyjątkowy łut szczęścia spotkał go w latach 50. XIX w. Czapski zaoferował wówczas swoją pomoc przy inwentaryzacji gabinetu monet w petersburskim Ermitażu. Owocem tej pracy jest okazały, obejmujący 3184 okazy, napisany odręcznie katalog polskich monet i medali w obrębie tej kolekcji. Muzeum zgodziło się odsprzedać zidentyfikowane przez hrabiego dublety cennych numizmatów, przyznając mu prawo pierwokupu – z którego Czapski chętnie skorzystał. Na początku lat 60. XIX wieku przebudował pałac w Stańkowie tak, by znalazło się miejsce na cenne zbiory (kolekcja liczyła wtedy 20 tysięcy książek, kilka tysięcy rycin, obrazy i kilkanaście tysięcy numizmatów), zbudował "skarbczyk” na księgozbiór, założył arboretum w parku. W 1872 roku dokupił pobliski majątek Przyłuki, powiększając dobra rodzinne do 40 tysięcy ha. W miarę jak rozwijała się kariera zawodowa Emeryka, słabł jego entuzjazm dla Rosji i rosło rozczarowanie pozornie tylko liberalną polityką cara Aleksandra II. W 1880 roku Czapski oficjalnie zrezygnował ze stanowiska zarządcy Departamentu Leśnego Cesarstwa Rosyjskiego, przeniósł się do swego majątku w Stańkowie i jeszcze intensywniej zajął się kolekcjonerstwem. Wzrost niechęci do Polaków w Rosji po zamachu i śmierci Aleksandra II uświadomił Czapskiemu niebezpieczeństwo zagrażające jego kolekcji. "Stosunki w Rosji za Aleksandra III były nie do wytrzymania dla Polaka” – pisał w jednym z listów. Postanowił więc razem z polskimi zbiorami przenieść się do Galicji. Wybór padł na Kraków. W 1894 roku Emeryk podzielił majątek między synów, a sam zdecydował przenieść się wraz z kolekcjami do Krakowa. Tam nabył jednopiętrowy pałacyk, zbudowany 10 lat wcześniej przez architekta Siedeka przy ul. Wolskiej, aktualnie Piłsudskiego. W styczniu 1895 roku zbiory przyjechały do Krakowa. Oprócz tego wywiózł do Krakowa 600 tys. rubli w papierach wartościowych. Związek Czapskiego z Krakowem był niezwykle krótki, bo jako mieszkaniec tego miasta figuruje on dopiero od stycznia 1896 roku do śmierci tamże w lipcu 1896. Emeryk Hutten-Czapski zmarł nocą, z 22 na 23 lipca w wieku 68 lat. Pogrzeb, zgodnie z jego wolą, miał skromny. Po jego śmierci rodzina stworzyła dla kolekcji Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie, otwarty w 1901 r. W roku 1903 Muzeum Czapskich zostało nieodpłatnie przekazane Muzeum Narodowemu wraz z ponad 11 tys. eksponatów. Jedynym warunkiem darowizny było pozostawienie po wsze czasy nazwiska założyciela w nazwie placówki. Z żoną Elżbietą Karoliną von Meyendorff (1833-1916) hrabia Emeryk miał czwórkę dzieci: Zofię, Karola (1860 – 1904), prezydenta Mińska, Jerzego (1861- 1930) Prezesa Mińskiego Toworzystwa Dobroczynności i Elżbietę. https://www.skarbnicanarodowa.pl/kroniki-numizmatyczne/220-kim-byl-emeryk-hutten-czapski https://numizmatykkrakowski.pl/patron/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Emeryk_Hutten-Czapski https://mnk.pl/artykul/emeryk-hutten-czapski-1828-1896-1