8 lipca 1953 zmarł Zygmunt Jundziłł, konserwatywny polityk, senator III kadencji z województwa wileńskiego, prawnik, adwokat. Jeden z czołowych dzałaczy stronnictwa Krajowców.

Zygmunt Jundziłł 

28 lipca 1880 - 8 lipca 1953

Jundziłł urodził się 28 lipca 1880 r. w Wilnie. Jego ojcem był Hipolit Jundziłł, znany lekarz, prezes i wiceprezes Towarzystwa Lekarskiego Wileńskiego, a matką Maria Toplicka. W 1898 r. ukończył elitarne I Gimnazjum w Wilnie, a następnie jeszcze w tym samym roku podjął studia w Łazarewskim Instytucie Języków Wschodnich w Moskwie, jednak w 1899 roku przeniósł się na Wydział Filologiczny Uniwersytetu Warszawskiego. Po ukończeniu studiów prawniczych Jundziłł związał swoje losy zawodowe z sądownictwem i adwokaturą. W 1910 roku wrócił do rodzinnego Wilna, gdzie przygotowywał się do podjęcia zawodu adwokata, a ostatecznie w 1912 r. został adwokatem przysięgłym. W latach 1913–1914 sprawował funkcję sekretarza biura informacyjnego Koła Posłów z Litwy i Białorusi w Dumie. Politycznie Jundziłł związał się ze środowiskiem krajowców, postulujących utworzenie niepodległego państwa na obszarze Litwy i Białorusi, które dopiero później miało zdecydować o swoich związkach z Polską. Jak się wydaje, pozycja Jundziłła w środowisku krajowców była dość silna, o czym może świadczyć fakt, iż Michał Römer wymienia go w swych dziennikach jako potencjalnego kandydata do objęcia stanowiska w projektowanym rządzie związkowym, który wedle założeń Józefa Piłsudskiego miał rezydować w Wilnie. Jundziłł wraz z Römerem i Józefem Łukomskim wchodził także w skład nieoficjalnej delegacji polskiej wysłanej przez Józefa Piłsudskiego do Kowna w kwietniu 1919 roku, która miała zaproponować rządowi litewskiemu restytucję Wielkiego Księstwa Litewskiego. Fiasko idei federacyjnej i bunt Żeligowskiego, przyczyniły się do podziałów w środowisku politycznym krajowców. Część działaczy czynnie zaangażowała się w działalność władz Litwy Środkowej, inni natomiast, szczególnie starszego pokolenia, w tym Jundziłł, nie brali udziału w życiu politycznym tego quasi-państwa. Jundziłł zdecydowanie odrzucił propozycję objęcia posady doradcy politycznego gen. Lucjana Żeligowskiego. W tym samym czasie Jundziłł podjął działalność dydaktyczną na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Być może właśnie fiasko działalności politycznej środowiska krajowców sprawiło, że postanowił zająć się innym obszarem aktyw-ności zawodowej, jakim była dydaktyka uniwersytecka. Uchwałą Rady Wydziału Prawa i Nauk Społecznych z 27 lipca 1921 r. został on powołany na stanowisko zastępcy profesora w nieobsadzonej Katedrze Prawa Prywatnego na rok akademicki 1921/1922. Kierownictwo pierwszej Katedry Prawa Cywilnego objął 1 października 1921 r. Oprócz działalności dydaktycznej Jundziłł podejmował na uniwersytecie także działalność organizacyjną. W 1927 r. został prezesem uniwersyteckiej Fundacji Naukowej im. Władysława i Janiny hrabiów Umiastowskich. Zygmunt Jundziłł angażował się również w tworzenie Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej w Wilnie, uznawanego za jeden pierwszych polskich ośrodków sowietologicznych. Był też wykładowcą w powiązanej organizacyjnie z Instytutem Szkole Nauk Politycznych w Wilnie. Obowiązki uniwersyteckie Jundziłł łączył z działalnością polityczną. Początkowo działał w strukturach Stronnictwa Narodowo-Zachowawczego, później natomiast wstąpił do Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W latach 1928–1933 sprawował mandat członka Rady Miejskiej Wilna, a w wyborach w 1930 roku uzyskał mandat senatora, który sprawował do końca III kadencji senatu w 1935r. W senacie zasiadał w komisji konstytucyjnej, prawniczej i regulaminowej. Wlatach 1935–1939 był także członkiem Komisji Kodyfikacyjnej. Głównym obszarem działalności zawodowej Jundziłła była jednak działalność adwokacka. Prowadził w Wilnie własną kancelarię adwokacką i angażował się w prace samorządu zawodowego, był członkiem Rady Adwokackiej, a w latach 1926–1927 dziekanem Rady Adwokackiej w Wilnie. Po zajęciu Wilna wpaździerniku 1939 r. przez wojska litewskie Jundziłł pozostał w mieście i włączył się w działanie Komitetu Polskiego w Wilnie stanowiącego nieoficjalną reprezentację ludności polskiej wobec władz litewskich. Po przyłączeniu Litwy wraz z Wileńszczyzną do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w obawie przed aresztowaniem przez sowietów wyjechał na teren Generalnego Gubernatorstwa, a do rodzinnego miasta wrócił na krótko w 1941r. po zajęciu Wilna przez Niemców, jedynie w celu wywiezienia z miasta żony i syna. W latach 1945–1947 mieszkał we Francji, a w 1947 r. przeniósł się wraz zrodziną do Londynu. Bez wątpienia losy Jundziłła są dość charakterystyczne dla jego pokolenia. Można określić go mianem jednego z ostatnich obywateli Wielkiego Księstwa Litewskiego. W dobie triumfującego nacjonalizmu taka postawa musiała mu przynieść wiele rozczarowań. Należał do wileńskiej elity, a jego aktywność zyskała uznanie w oczach mieszkańców miasta, skoro zajął wysokie miejsce w opublikowanej na łamach „Słowa” ankiecie na dziesięciu najbardziej zasłużonych wilnian. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719/27585