Przejdź do głównej treści

R   E   P   E   T   I   T   I   O       E   S   T       M   A   T   E   R       S   T   U   D   I   O   R   U   M

11 maja 1838 w Wilnie zmarł Jędrzej (Andrzej) Śniadecki, profesor chemii i medycyny w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego (od 1803 roku Uniwersytet Wileński).

On Maj 11, 2026

 

Jędrzej (Andrzej) Śniadecki 

30 listopada 1768 - 11 maja 1838

Jędrzej Śniadecki urodził się w rodzinie mieszczańskiej pochodzenia szlacheckiego, jako syn Andrzeja i Franciszki z Giszczyńskich. Wykształcenie średnie zdobywał w Gimnazjum w Trzemesznie. W okresie od 1787/1788 do 1790/1791 studiował medycynę w Szkole Głównej Koronnej. Wkrótce potem wyjechał do Padwy (przez Wiedeń), gdzie jesienią roku 1791 rozpoczął studia w zakresie medycyny praktycznej, chemii i fizjologii. Od roku 1797 był profesorem chemii i medycyny w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego (w 1803 przekształconej w Cesarski Uniwersytet Wileński) i Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie. W latach 1806–1836 był współzałożycielem i prezesem Towarzystwa Medycznego Wileńskiego i wydawcą czasopisma naukowego o nazwie „Dziennik Chirurgii i Farmacji”. Był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk. Jędrzej Śniadecki jest najwybitniejszym chemikiem na ziemiach Litwy i Polski początków XIX wieku, twórcą polskiej terminologii chemicznej, jednym z pierwszych wykładowców chemii w języku polskim oraz autorem Początków chemii – pierwszego napisanego w języku polskim akademickiego podręcznika chemii. Początki chemii opublikowane w 1800 roku służyły kolejnym pokoleniem studentów jeszcze przez blisko pół wieku. Polska terminologia chemiczna zaproponowana przez Śniadeckiego zachowała się do dzisiaj w niespotykanych w innych językach nazwach takich pierwiastków, jak wodór, węgiel, krzem, siarka, i czasem jeszcze używany kwasoród na określenie tlenu. Fundamentalnym wkładem Jędrzeja Śniadeckiego do nauki europejskiej jest wyprzedzające epokę, tłumaczone na język niemiecki i francuski, dwutomowe dzieło pt. Teoria Jestestw Organicznych. Monografia ta, wydana drukiem w 1804 roku, była pierwszą w naukach biologicznych próbą sformułowania uniwersalnej teorii fenomenu życia na podstawie współczesnych osiągnięć fizyki i chemii. Śniadecki po raz pierwszy stwierdza, że podstawowe cechy odróżniające organizm żywy od materii nieożywionej, to: przemiana materii i wymiana materii między organizmem a środowiskiem zewnętrznym. Hermann Helmholtz, żyjący w XIX wieku niemiecki lekarz i fizjolog, powiedział, że Teoria Jestestw jest „pierwszą naukową teorią fizjologiczną medycyny”. Współcześnie wielu uważa, że Śniadecki „stworzył teorię życia, której zasadnicze tezy nie straciły swej aktualności do dnia dzisiejszego” i nazywa go prekursorem biochemii i biofizyki. Zmarł w wieku 69 lat w Wilnie 11 maja 1838. Został pochowany na wiejskim cmentarzyku w Horodnikach w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego, położonym niedaleko rodzinnego majątku Śniadeckich w Bołtupiu https://www.panteonnarodowy.org/wielcy-polacy/42-j%C4%99drzej-%C5%9Bniadecki https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99drzej_%C5%9Aniadecki